دانشگاه حکیم سبزواریتاریخ ایران فرهنگی و تمدنی1120260522Investigation of the impact of environmental and human factors on the distribution, architectural structure, and chronology of kilns in the Islamic-period city of Zahedan-e Kohnehبررسی تاثیر مولفههای محیطی و انسانی بر پراکنش، ساختار معماری و گاهنگاری کورههای شهر دوران اسلامی زاهدان کهنه24650910.22034/jicc.2026.246509FAمحمدکیخادانشجوی دکتری باستان شناسی، دانشگاه بوعلی سینا همدانامیررضاواثق عباسیگناباد - پردیس مجتمع آموزش عالی گنابادJournal Article20250711The Islamic-era city of Zahidan-e Kohneh, the second administrative center of Sistan—located today in the northern delta section of this region in southeastern Iran—was, according to historical sources and archaeological findings, a city of great splendor and importance during the Seljuk and Timurid periods. Despite extensive research on various Islamic-era structures in the Sistan plain, no specific studies have been conducted on kilns. Archaeological fieldwork and systematic surveys in Zahidan-e Kohneh revealed that broken and fused fragments of bricks, pottery, and pottery-making tools may represent the remains of an industrial zone from the Islamic era within this city. A research project conducted in 1395 SH under the supervision of the first author, aimed at surveying and excavating the site to determine its boundaries and propose a protective buffer zone around the Bibi Doost site in Zabol County, revealed that the kilns at this site were among the main centers of pottery and brick production in Zahidan-e Kohneh from the 5th to 9th centuries AH (approximately 400–800 SH). Accordingly, the authors in this study have explored the distribution, structure, function, and chronology of the discovered kilns. This goal was achieved through the analysis and interpretation of archaeological data obtained from the systematic survey of the city. A descriptive–analytical approach was applied, and the results demonstrate the clear presence of an industrial zone complex in this Islamic-era city in Sistan.شهر دوران اسلامی زاهدان کهنه دومین دارالحکومه سیستان، که امروزه در بخش دلتای شمالی این منطقه در جنوبشرق ایران قرار دارد، بر اساس منابع مکتوب و یافتههای باستانشناختی در دوران سلجوقی و تیموری دارای شکوه و عظمت بسیاری بوده است. علیرغم مطالعات گسترده در ارتباط با ساختارهای متفاوت دوران اسلامی دشت سیستان، اما در خصوص کورهها، تاکنون مطالعاتی انجام نشده است؛ فعالیت میدانی باستانشناسی و بررسی روشمند شهر زاهدان کهنه نشان داد که قطعات شکسته و جوشخورده آجر، سفال و ابزارآلات سفالگری میتواند بقایای مجموعهای از مناطق صنعتی از دوران اسلامی در این شهر از دشت سیستان باشد. پروژه پژوهشی بررسی و گمانهزنی جهت تعیین عرصه و پیشنهاد حریم محوطه بیبی دوست در شهرستان زابل در سال 1395 به سرپرستی نگارنده اول، نشان داد که کورههای موجود در این محوطه در سدههای 5 تا 9 هجری قمری از مهمترین مراکز ساخت سفال و آجرهای زاهدان کهنه بوده است. از این رو نگارندگان در این پژوهش به واکاوی و بازشناسی پراکنش، ساختار، کارکرد و گاهنگاری کورههای کشف شده نمودهاند. این هدف از طریق تحلیل و تفسیر دادههای باستانشناختی حاصل از بررسی روشمند این شهر تحقق یافته است. در این پژوهش از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده و نتایج حاصل از مطالعات نشان داد که در این شهر دوران اسلامی در سیستان به وضوح مجموعهای از مناطق صنعتی وجود دارد.دانشگاه حکیم سبزواریتاریخ ایران فرهنگی و تمدنی1120260522Political Ethics in the Spread of Shiism: A Comparative Study of the Behavior of Sarbadaran and Mar'ishاخلاق سیاسی در گسترش تشیع : بررسی مقایسه ای رفتار سربداران و مرعشیان24651010.22034/jicc.2026.246510FAشیرینآرامشگروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران0000-0002-2936-2553Journal Article20251123Ethics and its components have a special place in Shiite political thought. These components have many capabilities in developing the religion and spreading the school in society. n the eighth century, with the emergence of the Shiite states of Sarbadaran (736-783 AH) and Marashian (760-781 AH), the way was prepared for the spread of Shiism, especially since the rulers of each of these states tried to apply moral principles in the political arena in the areas under their control. Therefore, the present study, using a descriptive-analytical method, seeks to answer this question hat similar or different morals did the rulers of these states adopt to spread Shiism? An examination of the moral components of Sarbadari and Marashi leaders shows that some of the morals of the rulers of these two states were very similar in this regard. Among them are efforts to implement Sharia laws at the community level, fair behavior, humane behavior away from aristocracy, and the spread of a culture of expectation among people. However, there were also differences in their behavior.While the Sarbdar rulers paid attention to Shiite scholars and, under their support, some of the most important Shiite scientific works were written during this period, in contrast, during the Mar'ish period, despite the presence of a Shiite jurist at the head of the government, no credible scientific works were seen.اخلاق و مؤلفه های آن در اندیشه سیاسی تشیع جایگاهی ویژه دارد. این مؤلفه ها در توسعه دین و نشر مکتب در جامعه از قابلیت های بسیاری برخوردار است. در قرن هشتم، با ظهور دولتهای شیعی سربداران(حک:736-783ق) و مرعشیان(760-781ق) راه برای گسترش تشیع فراهم شد خصوصا آنکه حاکمان هر کدام از این دولتها کوشیدند در عرصه سیاست اصول اخلاقی را در نواحی تحت فرمان خود به کار بندند. از همین روی، پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی در پی دستیابی به پاسخ این سؤال است که حاکمان این دولتها برای گسترش تشیع چه اخلاقیات مشابه یا متفاوتی را در پیش گرفته بودند؟ بررسی مؤلفه های اخلاقی رهبران سربداری و مرعشی نشان می دهد برخی از اخلاقیات حاکمان این دو دولت در این باره شباهت زیادی به یکدیگر داشت. از آن جمله می توان به تلاش برای پیاده کردن قوانین شریعت در سطح جامعه، رفتارعادلانه، رفتار مردمدارانه و به دور از اشرافی گری همچنین گسترش فرهنگ انتظار در میان مردم اشاره کرد. با این وجود، تفاوت هایی هم در رفتار آنها وجود داشته است. در شرایطی که حاکمان سربدار به عالمان شیعه توجه کردند و در سایه حمایت های آنان برخی از مهمترین آثار علمی شیعی در این دوره نگاشته شد در مقابل در دوره مرعشیان با وجود حضور فقیهی شیعه در رأس حکومت آثار علمی معتبری به چشم نمی خورد.دانشگاه حکیم سبزواریتاریخ ایران فرهنگی و تمدنی1120260522The Impact of the Charismatic Leadership of Khwāja Shams al-Dīn ʿAlī Chashmī on the Unity and Cohesion of the Sarbadārsتاثیر رهبری کاریزماتیک خواجه شمس الدین علی چشمی در اتحاد و همبستگی سربداران24651110.22034/jicc.2026.246511FAامینمددیدانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه تربیت مدرس0009-0008-4584-5783Journal Article20251125The Sarbadār movement was led over the course of half a century by eleven amirs, among whom Khwāja Shams al-Dīn ʿAlī Chashmī—the sixth ruler—held a particularly distinguished position. Drawing upon his personal qualities and charismatic authority, he succeeded in reshaping the values and beliefs of his followers and aligning them with his political agenda. Following his accession to power, Shams al-Dīn ʿAlī implemented extensive reforms in financial, economic, military, social, and infrastructural spheres, while simultaneously confronting both internal and external threats. These measures not only strengthened his legitimacy and charismatic influence but also secured the collective support of all Sarbadār factions.<br>His personal characteristics and reformist outlook, which resonated strongly with the perspectives of the Shaykhīs and dervish groups, created the conditions necessary for his emergence as a charismatic leader. Drawing on Max Weber’s theory of charismatic legitimacy, this study analyzes the nature of his leadership and the process through which it became routinized. The central research question asks how the interplay between individual attributes, structural reforms, and alignment with followers facilitated the consolidation and continuity of Shams al-Dīn ʿAlī’s charismatic legitimacy.<br>The findings indicate that his charismatic success derived not only from inherent personal qualities but also from the effective implementation of structural reforms, adherence to ethical and religious values, and direct engagement with his followers. This combination enhanced his legitimacy and secured broad social and political support for his rule, demonstrating the simultaneous role of individual and institutional dimensions in sustaining charismatic leadership.نهضت سربداران طی نیم قرن توسط یازده امیر رهبری شد که از میان آنان، خواجه شمسالدین علی چشمی، ششمین حاکم، جایگاه ویژهای داشت. او با تکیه بر ویژگیهای شخصی و اقتدار کاریزماتیک خود توانست ارزشها و باورهای پیروانش را تغییر دهد و آنان را با خود همسو سازد. پس از به دست گرفتن قدرت، شمسالدین علی اصلاحات گستردهای در حوزههای مالی، اقتصادی، نظامی، اجتماعی و عمرانی اجرا کرد و همزمان با مخالفان و تهدیدهای داخلی و خارجی مقابله نمود. این اقدامات نه تنها موجب تقویت مشروعیت و نفوذ کاریزماتیک او شد، بلکه حمایت همزمان تمامی جناحهای سربدار را نیز به همراه داشت.<br>ویژگیهای شخصی و اندیشههای اصلاحگرانه او، همراستا با دیدگاههای شیخیان و درویشان، زمینه لازم برای تبدیل شمسالدین علی به یک رهبر کاریزماتیک را فراهم آورد. این مطالعه با تکیه بر نظریههای مشروعیت کاریزماتیک ماکس وبر ، رهبری کاریزماتیک او و فرآیند روزمره شدن آن را تحلیل میکند و پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه ترکیب ویژگیهای فردی، اصلاحات ساختاری و همسویی با پیروان، زمینه تثبیت و تداوم مشروعیت کاریزماتیک شمسالدین علی را فراهم ساخت؟<br>یافتهها نشان میدهد که موفقیت کاریزماتیک او نه تنها ناشی از ویژگیهای فردی بود، بلکه حاصل بهکارگیری اصلاحات ساختاری مؤثر، پایبندی به ارزشهای اخلاقی و دینی و ایجاد تعامل مستقیم با پیروان بود. این ترکیب، مشروعیت او را تقویت کرد و حمایت گسترده اجتماعی و سیاسی از حکومتش را تضمین نمود، که نشاندهنده نقش همزمان جنبههای فردی و نهادی در تثبیت رهبری کاریزماتیک است.دانشگاه حکیم سبزواریتاریخ ایران فرهنگی و تمدنی1120260522Study and analysis of the creation pattern of Khorasani legendsبررسی و تحلیل الگوی خلق افسانههای خراسانی24651310.22034/jicc.2026.246513FAماه بانوشهسواریگروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایرانزهراجمشیدیگروه زبان و ادبیات و فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه حکیم سبزواری سبزوار ایران0000-0001-5411-5573احمدخواجه ایمگروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایرانJournal Article20260612This research was designed to analyze and examine the patterns of creation in the Khorasani legends of Hamidreza Khaza'i. The Khorasani legends of Hamidreza Khaza'i are among the most important legends collected from the land of Khorasan; the legends of this work play an important and valuable role in preserving and transmitting the cultural and literary heritage and reflect the beliefs, values, history, and culture of the people of this land. In this research, the method of collecting information is library method, data analysis method is qualitative and inductive reasoning method. The results of this research show that the patterns of creation of Khorasani legends are formed based on the beliefs, values, culture, beliefs and history of the people of Khorasan and these things have had a significant impact on the structure of legends and in this way, by taking a deep look at the legends of each ethnic group, a precious history of each land can be achieved. This study can contribute to a better understanding of the culture, history, and identity of each land and can be an important source for new research in the fields of culture, literature, history, and anthropology. The results of the research indicate that the most frequent patterns of creation in the legends of Khorasan are the desert, wheat and bread, the demon and the well, the dragon, the spell, and the statuary. These repeated patterns are linked to Khorasan and the beliefs of this region.این پژوهش به منظور تحلیل و بررسی الگوهای خلق در افسانه های خراسانی حمیدرضا خزاعی شکل گرفته است. افسانه های خراسانی حمیدرضا خزاعی از مهمترین افسانههای گردآوری شده از دیار خراسان است؛ افسانه های این اثر، در حفظ و انتقال میراث فرهنگی و ادبی نقش مهم و باارزشی دارد و نشاندهنده باورها، ارزشها، تاریخ و فرهنگ مردم این سرزمین است. در این پژوهش روش گردآوری اطلاعات، از نوع روش کتابخانه ای، روش تحلیل داده ها، کیفی و روش استدلال استقرایی است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که الگوهای خلق افسانههای خراسانی بر اساس باورها، ارزشها، فرهنگ، اعتقادات و تاریخ مردمان خراسان شکل گرفته است و این موارد بر بنساخت افسانهها تأثیر بسزایی داشته است و از این رهگذر با نگاهی عمیق به افسانههای هر قومی میتوان به تاریخچهای گرانبها از هر دیار دست یافت. این مطالعه میتواند به درکی بهتر از فرهنگ، تاریخ و هویت هر سرزمین یاری کرده و منبعی مهم برای پژوهشهایی نوین در حوزۀ فرهنگ، ادبیات، تاریخ و مردمشناسی باشد. برایند تحقیق گویای آن است که پر بسامدترین الگوهای خلق در افسانههای خراسان بیابان، گندم و نان، دیو و چاه، اژدها، طلسم و پیکرگردانی است. این الگوهای تکرار شده، در پیوند با خراسان و باورهای این منطقه است.دانشگاه حکیم سبزواریتاریخ ایران فرهنگی و تمدنی1120260522Reflection of Shiite teachings in the food culture of pre-Safavid Iranبازتاب معارف شیعی در فرهنگ خوراک ایرانِ پیشاصفوی24651910.22034/jicc.2026.246519FAکبریصالحی جاویدJournal Article20260217The formal establishment of Shiʿism in Iran during the Safavid period was not an instantaneous phenomenon, but rather the result of deep-rooted historical and cultural processes. Prior to its political institutionalization, Shiʿism had already begun to assert its influence over various cultural and social domains in Iran, achieving notable successes in some areas even before the consolidation of political power. Among these domains, customs and traditions—including one of its essential components, the realm of food—played a significant role. This article, employing a descriptive-analytical method based on library sources, seeks to address the question of through which channels and by what mechanisms Shiʿi teachings penetrated the sphere of Iranian dietary practices prior to the formal establishment of Shiʿism in the Safavid era. It appears that this influence was exerted not through political authority, but via the cultural-social functions of Sufism and its intellectual convergence with traditional medicine, gradually leading to the institutionalization of Shiʿi dietary practices.This article, employing a descriptive-analytical method based on library sources, seeks to address the question of through which channels and by what mechanisms Shiʿi teachings penetrated the sphere of Iranian dietary practices prior to the formal establishment of Shiʿism in the Safavid era. It appears that this influence was exerted not through political authority, but via the cultural-social functions of Sufism and its intellectual convergence with traditional medicine, gradually leading to the institutionalization of Shiʿi dietary practices.رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران دوره صفویه، پدیدهای خلقالساعه نبوده و زمینهها و ریشههای عمیقی داشت. مذهب تشیع پیش از آن، حرکت خود برای تسخیر سنگرهای مختلف فرهنگی و اجتماعی ایران را آغاز کرده و در برخی حوزهها پیش از حرکت سیاسی، به موفقیتهایی نیز دست یافتهبود. از آن جمله، آداب و رسوم و یکی از بخشهای این نهاد یعنی حوزه خوراک بود. در این مقاله تلاش خواهد شد با روش توصیفی تحلیلی و بر مبنای منابع کتابخانه ای، به این سوال پاسخ داده شود که رسوخ و تأثیر معارف شیعی در قلمرو خوراک ایرانیان پیش از رسمیت یافتن تشیع در دوره صفویه، از چه مجراهایی و با چه سازوکارهایی صورت گرفته است. به نظر می آید نفوذ معارف شیعی در آن مقطع، نه از مسیر قدرت سیاسی، بلکه از طریق کارکرد فرهنگی - اجتماعی عرفان و همگرایی معرفتی با طب سنتی صورت گرفته و به تدریج به نهادینه شدن آداب غذایی شیعی انجامیده است.در این مقاله تلاش خواهد شد با روش توصیفی تحلیلی و بر مبنای منابع کتابخانه ای، به این سوال پاسخ داده شود که رسوخ و تأثیر معارف شیعی در قلمرو خوراک ایرانیان پیش از رسمیت یافتن تشیع در دوره صفویه، از چه مجراهایی و با چه سازوکارهایی صورت گرفته است. به نظر می آید نفوذ معارف شیعی در آن مقطع، نه از مسیر قدرت سیاسی، بلکه از طریق کارکرد فرهنگی - اجتماعی عرفان و همگرایی معرفتی با طب سنتی صورت گرفته و به تدریج به نهادینه شدن آداب غذایی شیعی انجامیده است.