رویکرد
ایران فرهنگی و تمدنی به منطقهای جغرافیایی و فرهنگی اشاره دارد که در طول تاریخ تحت تأثیر فرهنگ و تمدن ایرانی قرار گرفته است. این مفهوم فراتر از مرزهای سیاسی و جغرافیایی کنونی ایران است و شامل مناطقی از کشورهای همسایه مانند افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، بخشهایی از پاکستان، قفقاز جنوبی (ارمنستان، آذربایجان، گرجستان)، بخشهایی از عراق و ترکیه میشود. حتی می تواند دایرۀ شمول آن به جوامع ایرانی و غیر ایرانی متأثر از فرهنگ و تمدن ایرانی در مناطق غیر همسایه، دور از مرزهای ایران، گسترش یابد.
رویکرد اصلی فصلنامه تاریخ ایران فرهنگی و تمدنی به عنوان یک نشریه، فراهم آوردن بخشی از مواد لازم برای دستیابی به درک بهتر ایران فرهنگی و تمدنی با پژوهشهای متنوع در حوزههای گوناگون تاریخی، ادبی و هنری در طول زمان است. از این رو در تعیین اعضای هیئت تحریریه سعی شده است افزون بر جلب همکاری متخصصان تاریخ ایران باستان ، تاریخ ایران اسلامی و تاریخ اسلام، از تخصص پژوهشگران ادبیات و هنر ایرانی استفاده شود.
اهداف
* بررسی تاریخ سیاسی و اجتماعی: پرداختن به رویدادهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در مناطق تحت نفوذ فرهنگ ایرانی در طول تاریخ، از دوران باستان تا عصر حاضر؛ این مورد شامل بررسی حکومتها، جنبشها و تحولات اجتماعی مختلف است.
* شناسایی و تحلیل منابع تاریخی: شناسایی، ارزیابی و تحلیل منابع تاریخی مختلف مانند متون، کتیبهها، آثار هنری، معماری، باستانشناسی و شواهد قومشناسی برای بازسازی گستردهتر و دقیقتر گذشته فرهنگی و تمدنی ایران.
* شناسایی عناصر هویتبخش: شناسایی و تحلیل عناصر تشکیلدهنده هویت فرهنگی ایرانی در طول تاریخ، مانند زبان، دین، آداب و رسوم، هنر، ادبیات، معماری، صنعت، علوم و فلسفه.
* بررسی هویت ایرانی و تنوع فرهنگی: بررسی تنوع فرهنگی در مناطق مختلف تحت نفوذ فرهنگ ایرانی و چگونگی تعامل این تنوع با هویت ایرانی.
* بررسی تعاملات فرهنگی: بررسی تعاملات فرهنگ ایرانی با فرهنگهای دیگر در طول تاریخ، از جمله تبادل ایدهها، تکنولوژیها، آداب و رسوم و باورها.
* تحلیل فرایندهای همگرایی و واگرایی: بررسی چگونگی همگرایی و واگرایی فرهنگ ایرانی با فرهنگهای دیگر و عوامل مؤثر بر این فرایندها.
* شناسایی و مستندسازی میراث فرهنگی: شناسایی، مستندسازی و حفاظت از میراث فرهنگی مادی و معنوی مناطق تحت نفوذ فرهنگ ایرانی، از جمله آثار باستانی، آثار هنری، بناهای تاریخی و سنتهای فرهنگی.
* پاسداری از زبان و ادبیات فارسی: حفاظت و ترویج زبان و ادبیات فارسی به عنوان یکی از مهمترین عناصر هویت فرهنگی ایرانی.
* تقویت دیپلماسی فرهنگی: استفاده از دانش تاریخ برای تقویت دیپلماسی فرهنگی و ایجاد روابط بهتر با کشورهای همسایه.
* حل مسائل معاصر: استفاده از دانش تاریخی برای درک و حل مسائل معاصر، مانند درگیریهای قومی، اختلافات فرهنگی و چالشهای هویت.
اهداف بالا با هم پیوند دارند و در بسیاری از موارد، ممکن است مطالعات به طور همزمان به چند هدف بپردازند. هدف نهایی، کمک به ارائه تصویری جامع، دقیق و چندوجهی از تاریخ و تمدن ایران در گستره جغرافیایی و فرهنگی وسیعتر آن است.